Awst 19, 2020 5 min read

Calon Lân - Geiriau, Geiriau ac Ystyr Saesneg

Cân Gymraeg yw Calon Lân, a ysgrifennwyd yn wreiddiol fel emyn ar ddechrau'r 1890au. Ysgrifennodd Daniel James y CalonLân geiriau a John Hughes y dôn. Roedd Daniel James yn un o bump o blant ac fe’i ganed ar 23rdIonawr 1848. Ei rieni oedd Daniel a Mary a briododd yng Nghapel Mynyddbach ym 1844 ac a oedd yn byw yn Llangyfelach Road, Treboeth, Abertawe. Yn ddiweddarach mewn bywyd, defnyddiodd Daniel yr enw Barddol “Gwyrosydd”. Ganwyd John Hughes ym 1872 ym Mhen y Bryn, Sir Benfro, ef a gyfansoddodd a chysonodd y dôn ar wahoddiad Daniel James.

Er Calon Lân wedi ei gyfieithu i'r Saesneg (a llawer o ieithoedd eraill) mae bron bob amser yn cael ei ganu yn Gymraeg.

Blogiau Cysylltiedig Eraill

 

Daniel James (1848 - 1920) Cyfansoddwr y geiriau Calon Lân

Treuliodd Daniel James ei fywyd yn byw mewn tlodi. Fe'i ganed ym 1948, gyda phedwar o frodyr a chwiorydd. Collodd James ei dad, saer maen, yn ifanc. Heb unrhyw incwm yn dod i mewn i'r cartref, disgynnodd y cyfrifoldeb o ddod ag arian i'r teulu ar ei ysgwyddau. Heb fawr o addysg, cychwynnodd un o lawer o swyddi llafur â llaw yng ngwaith Dur Morriston Dyffryn yn dair ar ddeg oed.

Roedd Daniel yn un o bump o blant a anwyd i Daniel, saer maen a Mary a briodwyd yng Nghapel Mynyddbach ym 1844. Roedd y teulu'n byw yn Llangyfelach Road, Treboeth, Abertawe.

Gyda theulu mor fawr yn byw mewn bwthyn bach, roedd yr amodau byw ar yr adeg hon yn anodd. Bu farw tad Daniel ym 1861 a gorfodwyd ef i ddechrau gweithio yn 13 oed yng Ngwaith Dur Landore fel labrwr i ddod â rhywfaint o incwm i’r teulu. Wrth lafurio yn y gwaith dur meistrolodd Daniel gymhlethdodau barddoniaeth Gymraeg. Addysgwyd ef gan D.W. Capel Thomas o Fynyddbach. Ymhen amser dechreuodd ysgrifennu barddoniaeth o dan y ffugenw “Dafydd Mynyddbach. Yn ystod y cyfnod hwn y meistrolodd gymhlethdodau barddoniaeth Gymraeg ac ym 1885 cymerodd yr enw barddol Gwyrosydd.

Yn 1871, priododd Daniel ag Ann Hopkins a byw yn Plas-y-Coed Terrace, Treboeth. Rhyngddynt, roedd ganddynt bedwar o blant, ond gorffennodd y briodas hon yn dilyn marwolaeth gynnar An, yn 38 oed. Yn 1888 priododd â Gwenllian (Morgan) Parry a oedd wedi dychwelyd o Rwsia yn dilyn marwolaeth ei gŵr. Roedd gan Gwenllian bump o blant o'i phriodas flaenorol a gyda Daniel roedd ganddo dri phlentyn arall gyda'i gilydd.

Pan gaeodd gwaith tunplat Landore ym 1889 roedd James yn ddi-waith symudodd y teulu i Blaengarw yn Nyffryn Cynon. Yma ym 1891, ysgrifennodd Daniel y geiriau sydd wedi dod yn fyd; enwog, geiriau Calon Lan. Honnir, ysgrifennodd nhw ar gefn pecyn sigarét ond ble bynnag y cawsant eu hysgrifennu, maen nhw wedi sefyll prawf amser.

Bu farw Daniel ym 1920 yn Abertawe

John Hughes (1872 - 1914) - Cyfansoddwr alaw CalonLân

Ganed John Hughes ym Mhen-y-Bryn, Sir Benfro ar lethrau Mynyddoedd y Preseli ar 13eg Chwefror 1872. Pentref bychan ym mhlwyf Bridell yw Pen-y-Bryn (ystyr Saesneg: pen y bryn) Tref Aberteifi ac ar y briffordd o Aberteifi i Crymych. Tafarn Pen-y-Bryn Arms oedd yn dominyddu ac mae'n dal i gael ei ddominyddu ar un ochr a Chapel Capel Bedyddiedig Pen-y-bryn rhestredig Gradd II, a sefydlwyd ym 1818 ac a ailadeiladwyd ym 1869 ar yr ochr arall. Roedd rhieni John Hughes yn labrwyr amaethyddol gwael. Mae’r tŷ y cafodd ei eni ynddo wedi goroesi o hyd, ac mae plac wedi’i nodi’n ei anrhydeddu fel man geni’r dyn a ysgrifennodd y gerddoriaeth i ‘Calon Lân’. Fel pwynt o ddiddordeb hanesyddol, roedd John Hughes enwog arall ar y pryd, (1873 - 1932) bron yr un oed yn John Hughes (Calon Lân). Daeth y John Hughes arall hwn yn enwog am gyfansoddi'r emyn, Cwm Rhondda.

Yn 1874 symudodd ef a'i rieni i Landore neu Glyndwr yn Gymraeg, yn Abertawe. Mae Landore wedi'i leoli tua 2.5 milltir i'r gogledd o ganol dinas Abertawe.

Roedd John yn ddisgybl yn Ysgol Brynhyfryd tan 1884 pan adawodd yr ysgol i fynd i gyflogaeth amser llawn yn ddeuddeg oed. Cafodd ei gyflogi fel Bachgen Swyddfa yng Ngwaith Dur a Thinplat Dyffryn a oedd wedi'i leoli ym Morriston.

Priododd John â Mary Ann Rees ym 1895 ac roedd ganddyn nhw dair merch Elizabeth, May a Margaret. Ar ôl dechrau gweithio fel Bachgen Swyddfa daeth yn Rheolwr Masnachol Gwaith Dur Dyffryn ac yn ddiweddarach gwasanaethodd fel rhagflaenydd yng Nghapel Philadelphia, Hafod.

Cyfansoddodd lawer o alawon emynau ac anthemau a oedd yn cael eu canu yn rheolaidd mewn gwyliau cerdd, Cymanfaoedd Ganu, yng Nghymru a Lloegr. Mae rhai o'i ganeuon yn dal i gael eu canu heddiw. Cyfansoddodd hefyd ei gerddoriaeth gyfeilio ei hun i eiriau Calon Lan a ddaeth yn brif dôn sy'n gysylltiedig â'r gân.

Roedd John yn byw yn ei dŷ cymedrol 3 Stockwell Villas, Mount Pleasant ym 1914 ychydig cyn y Rhyfel Mawr. Ddydd Llun 15fed Mehefin 1914 aeth yn sâl yn gyflym a bu farw yn ddeugain a dau am 6:45 am fore dydd Mawrth 16eg 1914. Cofnodwyd achos marwolaeth fel gwaedlif ar yr ymennydd, yn anffodus gadawodd weddw a thri o blant bach ar ei ôl.

Claddwyd ef wrth ymyl ei rieni ym Mynwent Capel Bedyddwyr Cymreig Caesalem Newydd yn Nhreboeth Abertawe.

Calon Lân

Felly, beth mae Calon Lan yn ei olygu? Mae geiriau a geiriau Calon Lan yn Gymraeg fel a ganlyn (fersiynau Saesneg a Sbaeneg isod);

Nid wy'n defnyddiwr arall yn ôl,
Aur y byd na'i berlau mân:
Gofyn wyf am galon hapus,
Calon onest, calon bywyd.

Cytgan:
Calon croen yn unig daioni,
Tecach yw croen lili dlos:
Dim ond calon oed pob ganu 
Canu'r dydd a chanu'r nos.

Pe dymunwn olud bydol,
Hedyn buan arall;
Golud calonfedd, rin luach,
Yn incwm bythol elw.

Hwyr a bore fy nymuniad
Gwyd i'r nef ar edyn cân
Ar i solas, er mwyn fy Nghebhair,
Roddi i mi galoniaeth.

Cyfieithiad Saesneg Calon Lân

Mae ystyr y geiriau i Calon Lân fel a ganlyn;

Nid wyf yn gofyn am fywyd moethus
aur y byd neu ei berlau mân,
Gofynnaf am galon hapus,
calon onest, calon bur.

Calon bur yn llawn daioni
Yn decach na'r lili bert,
Ni all neb ond calon bur ganu,
Canu yn y dydd a chanu yn y nos.

Pe bawn yn dymuno am gyfoeth bydol,
Byddai'n mynd yn gyflym i hadu;
Cyfoeth calon rhinweddol, bur
A fydd yn dwyn elw tragwyddol.

(Cytgan)

Gyda'r nos a bore, fy nymuniad
Yn codi i'r nefoedd ar adain cân
I Dduw, er mwyn fy Ngwaredwr,
I roi calon bur i mi.

Calon Lan - Yr Wladfa (patagonia)

Mae fersiwn Sbaeneg o Calon Lân yn cael ei chanu yn bennaf gan yr aneddiadau Cymreig yn Y Wladfa (Patagonia yn yr Ariannin).

Yo no pido vida ociosa,
Perlas ni un galardón:
Pido un corazón alegre,
Unrazo corazón.
Calon croen yn unig daioni,
Tecach yw croen lili dlos:
Dim ond calon oed pob ganu
Canu'r dydd a chanu'r nos.

Si quisiera la riqueza,
Pronto pierde su valor;
Más un corazón bien limpio,
Cada día es mejor.
(Cytgan)

Mi plegaria día y noche,
La elevo al Señor,
Unawd pido al Dios clemente,
Unrazo corazón.
(Cytgan)

Calon Lan fel y'i canir gan ...

Mae Calon Lan wedi cael ei ganu gan lawer, llawer o gantorion enwog a chan lawer sy'n llai enwog! Mae bron bob amser yn cael ei ganu mewn digwyddiadau chwaraeon ac yn arbennig mewn gemau rhyngwladol rygbi Cymru. Mae wedi cael ei chanu gan Katherine Jenkins, Cerys Mathews, Bryn Terfel, Only Boys Aloud ac yn ôl pob tebyg gan bob côr llais gwrywaidd o Gymru. Mae wedi cael ei chanu’n ddiddorol yn Nhŷ’r Senedd yn San Steffan a hefyd gan dîm rygbi Llewod Prydain ac Iwerddon!

Am FelinFach

Ein cwmni,Tecstilau Naturiol FelinFachwedi ei leoli yng nghanol ardal Preseli yn Sir Benfro ger Boncath. Rydym yn dylunioBlancedi Cymreiga'r eiconigBlancedi Tapestri Cymrusy'n cael eu gwehyddu'n draddodiadol mewn melinau Cymreig. Rydym hefyd yn dylunio ac yn gwneud yn naturioledafedd wedi'i liwio â llaw, sgarffiau cotwm, sidan a gwlân a chynhyrchion eraill wedi'u gwneud â llaw. Rydym yn gefnogwr balch i'rYmgyrch dros WlânaCymraeg Byd-eang.

Blogiau Cysylltiedig Eraill

 

Wedi'i ddiweddaru ar 20 Medi 2020



Also in Blog

FelinFach supports Forest Conservation projects. Jari Pará Project is a forest conservation project. It reduces potential greenhouse gas emissions by protecting a forest (almost twice the size of Luxembourg) that otherwise would have been destroyed
FelinFach is Carbon Neutral

Ionawr 16, 2021 3 min read

We have always aimed to operate our business as sustainably as possible. In January 2021, we became a carbon neutral company with a zero-carbon footprint!

Whilst our carbon footprint has never been high, we have actively taken steps to reduce it. We have also purchased offsets to cover 100% of all our carbon emissions.

Read More
Santes Dwynwen | St Dwynwen's Day, Patron Saint of Welsh Lovers | Llanddwyn Island - Ynys Llanddwyn
Santes Dwynwen - Dydd Santes Dwynwen

Ionawr 09, 2021 6 min read

Santes Dwynwen, Dydd San Dwynwen yw Dydd Sant Ffolant Cymru, a ddathlir ar 25 Ionawra dyma'r diwrnod mwyaf rhamantus ym mlwyddyn galendr Cymru. Mae'n cael ei ddathlu gyda rhoi a derbyn cardiau ac anrhegion a thrwy ddweud "Dwi'n Dy Garu di" yn Gymraeg, "lun dy garu di". Dangoswch eich treftadaeth Gymreig falch a'ch pwynt gwahaniaeth trwy ddathlu Dydd Santes Dwynwen yn hytrach na Dydd Sant Ffolant !!

Read More
Cwm Gwaun Pembrokeshire - Hen Galan - New Years Eve 13th January - Calennig in Cwm Gwaun
Hen Galan - Nos Galan 13eg Ionawr

Rhagfyr 31, 2020 5 min read

Ym mhentref Cymru Cwm Gwaun (cwm Gwaun), ger Fishguard, Sir Benfro yng Nghymru, mae pobl leol yn cadw hen draddodiadau yn fyw trwy ddathlu'r Flwyddyn Newydd, a elwir yn Hen Galan, 13 diwrnod ar ôl pawb arall. Yn ôl yn y 1700au, defnyddiodd pobl Cwm Gwaun galendr Julian ac maent yn dal i wneud hynny. Mae Nos Galan ar 13eg Ionawr !!!

Read More